Падчас масавых пратэстаў у Іране загінула прыкладна 2 500–2 600 чалавек, пераважна мірных пратэстоўцаў, уключаючы дзяцей. Улады жорстка падаўляюць выступы, а незалежныя ацэнкі сцьвярджаюць пра яшчэ большыя страты (12 000 чалавек). Прэзідэнт ЗША Дональд Трамп падтрымлівае пратэстоўцаў і пагражае жорсткімі мерамі супраць іранскіх уладаў.
Прычыны і пачатак пратэстаў
Масавыя пратэсты ў Іране пачаліся 28 сьнежня 2025 году на фоне рэзкага пагаршэньня эканамічнай сытуацыі, падзеньня курсу рыяла, высокай інфляцыі і росту коштаў на прадукты і базавыя паслугі. Першапачаткова эканамічныя выступы хутка перарасьлі ў шырокі грамадзка-палітычны рух з патрабаваньнямі грамадзянскіх свабодаў і зьменаў у кіраваньні краінай.
Пратэсты трываюць ужо больш за два тыдні ды ахапілі дзясяткі гарадоў і ўсе рэгіёны Ірану, і сталі аднымі з найбуйнейшых выступаў супраць ісламскага рэжыму за апошнія гады.
Колькі мірных жыхароў загінула падчас цяперашніх пратэстаў у Іране?
Дакладны падлік ахвяраў немагчымы з-за шырокамаштабнага блякаваньня інтэрнэту і сувязі ў Іране, што істотна абмяжоўвае магчымасьць незалежнага маніторынгу і праверкі даных. (Human Rights Watch)
— Розныя арганізацыі выкарыстоўваюць розныя мэтадалёгіі падліку, таму лічбы істотна разыходзяцца паміж сабой. (anews.com.tr)
У сацыяльных сетках і іранскіх апазыцыйных мэдыях распаўсюджваюцца паведамленьні пра масавую разьню ў Іране ў ночы з 8 на 9 студзеня 2026 году, пры якой мела быць забіта прынамсі 12 000 чалавек (https://www.iranintl.com/en/202601130145). Гэтыя зьвесткі падаюцца як патэнцыйна самы буйны інцыдэнт гвалту супраць грамадзян у сучаснай гісторыі Ірану, але не пацьверджаныя незалежнымі міжнароднымі праваабарончымі арганізацыямі і патрабуюць далейшай вэрыфікацыі.
Трупы забітых пратэстоўцаў на вуліцах Ірану
Сілы бясьпекі Ісламскай Рэспублікі каардынуюць падаўленьне пратэстаў, 29 сьнежня 2025 г.
Ацэнкі колькасьці загінулых
1) Паводле праваабарончых арганізацыяў (найчасьцей цытуемыя дадзеныя):
— Паводле зьвестак амэрыканскай праваабарончай арганізацыі Human Rights Activists News Agency (HRANA), загінула не менш за каля 2 571 чалавека падчас антыурадавых пратэстаў. (conflingo.com)
— З гэтых забітых каля 2 403 былі пратэстоўцамі, у тым ліку 12 дзяцей і 9 непратэстоўных мірных грамадзян. (Hrana)
— Агульныя лічбы таксама ўключаюць 142 прадстаўнікі сілаў бясьпекі і прыхільнікаў улады, паводле той жа справаздачы. (Вікіпедыя)
2) Афіцыйная пазыцыя ўладаў Ірану:
— Іранскія ўлады прызнаюць прыкладна 2 000 загінулых людзей у выніку пратэстаў і рэпрэсіяў, уключна з прадстаўнікамі сілавых структур, але не публікуюць поўнай статыстыкі. (Вікіпедыя)
3) Альтэрнатыўныя і апазыцыйныя ацэнкі:
— Некаторыя незалежныя крыніцы адзначаюць, што рэальная колькасьць загінулых можа быць значна вышэйшай за 3 000–12 000 і больш, аднак гэтыя лічбы не пацьверджаныя незалежнай вэрыфікацыяй і ўключаюць інфармацыю з сацыяльных сетак або крыніц з абмежаваным доступам. (iranhr.net)
Што маецца на ўвазе пад «мірнымі жыхарамі»:
— Большасьць загінулых, паводле HRANA, — гэта пратэстоўцы, якія не належалі да ўзброеных фармаваньняў і не ўдзельнічалі ў баявых дзеяньнях. (Hrana)
— Сярод загінулых адзначаюцца дзясяткі дзяцей і мірныя грамадзяне, якія не ўваходзілі ў фармаваныя групы апазыцыі. (Hrana)
Дональд Трамп супраць Іранскага рэжыму
У размовах з журналістамі прэзідэнт Злучаных Штатаў Амэрыкі Дональд Трамп сцьвярджае, што пільна сочыць за паведзямі ў Іране, падтрымлівае народ Ірану і рыхтуе адказ на гвалт і супрацьпраўныя дзеяньні рэжыму супраць свайго народу. У сваю чаргу, пратэстоўцы на вуліцах Ірана не аднаразова спрабавалі прыцягнуць да сябе ўвагу прэзідэнта Амэрыкі.
13 студзеня Дональд Трамп напісаў у сваім акаўнце сацсетцы Truth:
“Іранскія патрыёты, ПРАЦЯГВАЙЦЕ ПРАТЭСТЫ — БЯРЫЦЕ ПАД КАНТРОЛЬ СВАЕ ЎСТАНОВЫ!!
Захоўвайце імёны забойцаў і крыўдзіцеляў. Яны заплацяць высокую цану. Я скасаваў усе сустрэчы з іранскімі чыноўнікамі да таго часу, пакуль не СПЫНІЦЦА бессэнсоўнае забойства пратэстоўцаў. ДАПАМОГА ЎЖО НА ПАДХОДЗЕ. MIGA (Make Iran Great Again – рэд.) !!!
ПРЭЗЫДЭНТ ДОНАЛЬД ДЖ. ТРАМП”
Дональд Трамп папярэдзіў, што ЗША прымуць «вельмі жорсткія меры», калі Іран пойдзе наперад з павешаньнем пратэстоўцаў. Гэта выказванне было зроблена напярэдадні паведамлення іранскім рэжымам пра планаваную экзэкуцыю, прызначаную на 14 студзеня.
Выпадак Эрфана Солтані выклікаў шырокі міжнародны рэзананс і стаў сымвалам жорсткіх рэпрэсій супраць пратэстоўцаў у краіне.
Эрфан Солтані— малады іранец, якога ўлады Ірана прысудзілі да сьмяротнага пакараньня праз павешаньне за ўдзел у антыўрадавых пратэстах. Паводле паведамленняў праваабарончых арганізацый і СМІ, яго абвінавацілі ў «вайне супраць Бога» (мохарэбэ), а судовы працэс прайшоў вельмі хутка і без належных гарантый абароны. Насуперак заяве Трампа, павешаньне запланавана на 14 студзеня 2026 года.
