Мы прывыклі ўспрымаць казкі як тэксты ў дзіцячых кніжках, але іх сапраўдная прырода — у жывым голасе апавядальніка, які, здавалася, быў страчаны. Аднак Цэнтар дасьледаваньняў беларускай культуры, мовы і літаратуры Акадэміі навук стварыў унікальны партал, дзе сабраныя ня толькі тэксты, але і аўдыязапісы беларускіх казак з 1960-х гадоў. Гэта сапраўдны лічбавы помнік вуснай традыцыі.
Гук, літара і піксэльны арнамэнт
Партал створаны ў межах праекту «Беларускія народныя казкі: сюжэтная шматстайнасьць, каталягізацыя, сучасныя інтэрпрэтацыі» і стаў вынікам вялікай працы 2023–2025 гадоў.
Кіраўніцай праекту выступіла фальклярыстка Тацьцяна Валодзіна. Мэта — не проста сабраць казкі, а зрабіць іх часткай сучаснай нацыянальнай ідэнтычнасьці.
Сайт адразу ўражвае дызайнам: мінімалізм, белы фон, чорна-чырвоная гама, графічныя матывы беларускай культуры. Загалоўкі выкананыя шрыфтам Skaryna 2017 Title.
Галоўнае — жывы голас
Кожную казку можна не толькі прачытаць, але і паслухаць у арыгінальным запісе. У аснове — архіў аўдыязапісаў, зробленых этнографамі з канца 1960-х да 2000-х гадоў.
Кожны запіс суправаджаецца расшыфроўкай і пашпартам: хто, дзе і калі распавёў казку. Гэта фактычна «капсулы часу» з жывымі галасамі мінулага.
Ад Чачота да сучаснасьці
Праект уключае і рукапісы XIX стагодзьдзя, знойдзеныя ў архівах Беларусі, Масквы і Санкт-Пецярбургу.
Ён працягвае традыцыю такіх дасьледнікаў, як Ян Чачот, Павал Шэйн, Еўдакім Раманаў. Раней беларускія казкі часта выдаваліся як «рускія» або «польскія», і толькі дзякуючы фалькларыстам ім вярнулі сапраўднае імя.
Плянуецца таксама выданьне трох тамоў анталёгіі «Беларускія народныя казкі».
Ня проста казкі, а сыстэма
Партал пабудаваны на строгай навуковай клясыфікацыі (сыстэма Аарнэ—Томпсана—Утэра і СУС).
Казкі падзеленыя на шэсьць жанраў:
пра жывёл (ліса, воўк і інш.),
кумулятыўныя («Калабок», «Рэпка»),
чарадзейныя (Пакацігарошак, Кашчэй),
легендарныя (рэлігійныя сюжэты),
сацыяльна-бытавыя,
небыліцы.
Кожны разьдзел мае тлумачэньні, што дазваляе лепш зразумець культурны сэнс.
Чаму гэта важна
Філёзаф Уладзімер Конан называў казку «карнавалам», дзе ўсё пераварочваецца і ўсталёўваецца справядлівасьць. Цяпер гэты «карнавал» можна ня толькі чытаць, але і чуць.
У час, калі культурныя сувязі часта губляюцца, такі партал становіцца важным якаром памяці. Ён паказвае, што беларускія казкі — гэта не проста дзіцячыя гісторыі, а глыбокі культурны код, які фармаваў народ стагодзьдзямі.
Чытаем разам: https://bnkorpus.info/kazki/
Крыніца: https://nashaniva.com/390909
